Artikelen
Boeken? Nee hoor, sinds wij internet hebben doen wij daar niet meer aan!
Internet is begonnen aan zijn opmars binnen het onderwijs. Langzaam maar zeker raakt iedereen binnen het onderwijs overtuigd van het nut van deze informatiebron. De meeste schoolmediathecarissen waren al overtuigd, maar nu dringt het belang van Internet ook door tot de meeste schooldirecties. Er wordt veel geld uitgegeven voor de aanschaf van p.c.’s en de bouw van netwerken op school. Kosten noch moeite worden gespaard om alle leerlingen toegang te bieden tot Internet. Internet toegankelijk voor alle leerlingen: worden daarmee de oude media overbodig? Her en der gaan er binnen scholen stemmen op om de boeken en tijdschriften maar de deur uit te doen. Het kost veel geld om ze aan te schaffen, en nog veel meer om een collectie op te bouwen en te beheren. En waarom zou je ook, als je nu toch een wereldwijde bibliotheek binnen handbereik hebt? De boeken de deur uit; lang leve het Internet!
De boeken de deur uit: dat scheelt heel wat bomen!
Is dat nu echt zo: is door de komst van Internet de oude bibliotheek overbodig geworden?
Het is waar dat het opbouwen en beheren van een boekcollectie geld kost. Het kost veel tijd om een goede collectie op te bouwen, en nog meer tijd om die zo toegankelijk te maken dat alle leerlingen de informatie die de collectie biedt ook kunnen vinden. Internet daarentegen is goedkoop: één telefoontje naar de provider en alle informatie uit de hele wereld heb je binnen handbereik. Bovendien vinden veel leerlingen het veel leuker om te werken met een computer, dan om te snuffelen in een boek. Computers zijn van deze tijd; boeken zijn ouderwets en saai!
Op basis van deze argumenten zou het inderdaad een logische stap zijn om alle boeken te laten recyclen en als printerpapier in te zetten! Maar ik denk dat we nog lang zo ver niet zijn, en ik betwijfel zelf of het boek ooit van het toneel zal verdwijnen.
Ooit wel eens geprobeerd om een tekst vanaf het scherm te bestuderen?
Het eerste argument om vooral de ouderwetse bibliotheek in ere te houden is dat een boek veel makkelijker leest dan een computerscherm, en het kan bovendien overal gelezen worden. Vooral voor leesboeken is dat natuurlijk van groot belang. Wat is er immers fijner dan ergens in een stil hoekje urenlang een boek zitten lezen? Of als je in de bus zit op weg naar school snel nog even een hoofdstuk doornemen? Opvallend is dat mensen die op Internet de nodige informatie gevonden hebben, die bijna altijd uitprinten. Ook voor hen biedt het gedrukte woord blijkbaar voordelen boven het computerscherm! En als we dan gaan kijken naar de kosten, dan vraag ik mij af wat goedkoper is: veel gevraagde informatie in boekvorm uitgeven en die vele malen uitlenen, of iedereen zelf de informatie uit te laten printen?
De digikloof
Ook moeten we ons realiseren dat niet iedere leerling ook thuis de beschikking heeft tot Internet. Alhoewel steeds meer mensen privé ook toegang hebben tot het net, zijn er ook grote groepen die dat niet hebben. Vooral bij de lagere inkomensgroepen hebben mensen minder vaak een aansluiting op het Internet[1]. Dat betekent dat deze leerlingen, die toch al vaak een minder riante instap hebben gemaakt in het onderwijs, ook nu weer in het nadeel zijn. Zouden we de boeken de deur uitdoen en daarmee deze leerlingen ook de toegang tot gedrukte informatie ontnemen, dan wordt hun achterstand nog groter.
Het World Wide Web is helemaal niet wereldwijd!
Een derde argument om de boeken vooral niet de deur uit te doen, betreft het Internet zelf. Internet is ontstaan vanuit het in de jaren zestig door de Verenigde Staten opgerichte computernetwerk voor Defensie. Later, in de tachtiger/negentiger jaren, werd dit net overgenomen door de Westerse wetenschap om wereldwijd informatie uit te wisselen: het World Wide Web. Die afkomst verloochent zich niet: op het net is voornamelijk actuele, Westerse wetenschappelijke informatie te vinden. Over bijvoorbeeld de sociale geschiedenis van het China van de vorige eeuw is weinig te vinden.
Waar kan ik de catalogus van Internet vinden?
En hoe staat het eigenlijk met de toegankelijkheid van Internet? Iedere bibliotheek is toegankelijk door de aanwezige catalogi, maar is het World Wide Web dat ook? Helaas, Internet is de slechtst toegankelijke bibliotheek van de wereld. Het is als het ware een gigantische collectie boeken, waarvoor men vergeten is een catalogus aan te leggen. Met alle zoekmachines kan maximaal 40% van het net gevonden worden, en dat dan ook nog met heel beperkte ingangen. Zoeken op het net vereist daarom veel meer zoekvaardigheden dan het zoeken in de goed ontsloten collectie van een bibliotheek. Als je leerlingen wilt leren zoeken op op dat grote, ongestructureerde Internet, zullen ze toch eerst moeten leren zoeken in een wat meer gestructureerde omgeving: de bibliotheek.
Nou zou dat wellicht ondervangen kunnen worden door de bibliothecaris een catalogus op het Internet aan te laten leggen. Dat is echter niet zo eenvoudig als het lijkt. Allereerst kost het ook voor de bibliothecaris verschrikkelijk veel tijd om goede websites te vinden. En als die catalogus een maal is gemaakt, dan blijkt dat veel websites totaal verdwenen zijn! Zo snel als informatie op het web toegankelijk gemaakt kan worden; zo snel kan het ook weer verdwenen zijn. De aanleg en het onderhoud van een “catalogus” op – een beperkt deel van - het Internet is dan ook een zeer tijdrovende bezigheid, die alleen door vakmensen gedaan kan worden. Daardoor is het ook zeer kostbaar; het aanschaffen van een boek en het ontsluiten daarvan zal in veel gevallen veel goedkoper zijn!
Houden we het dan maar bij onze oude, vertrouwde bibliotheek?
Betekent dat nu dat we Internet eigenlijk niet kunnen gebruiken in de schoolmediatheek? Integendeel! Internet kan een heel goede aanvulling zijn op een stevige basiscollectie. Aan het budget van iedere schoolmediatheek, al is het nog zo ruim, komt immers ooit een einde. Dat betekent dat de boekencollectie van een mediatheek altijd zijn beperkingen kent. En die kunnen voor een deel opgeheven worden door het Internet. We moeten daar zelfs in ons aanschafbeleid al rekening mee houden. We kunnen er bijvoorbeeld voor kiezen minder boeken aan te schaffen over onderwerpen die ruim voorhanden zijn op het net. Voor de minder ervaren Internet-gebruikers kunnen we een catalogus aanleggen op relevante websites; de meer ervaren gebruiker zal er zelf zijn weg naar toe vinden. Door zo oude en nieuwe media door elkaar heen te laten gebruiken, laten we de leerlingen kennis maken met de sterke èn de zwakke kanten van de verschillende media. Ze leren om te gaan met zoeksystemen: eerst gestructureerd via de geautomatiseerde catalogus, en daarna met meer complexe zoeksystemen via Internet. Alleen op die manier leert de leerling zijn weg te vinden in het totale complex van de wereldwijd beschikbare informatie!
Studiehuis, 3 (2000), 4
