Artikelen
Zoeken op internet: systematisch de chaos doorzoeken
Iedereen heeft zo zijn eigen manier om informatie te zoeken op internet. De één zoekt met een zoekmachine, een ander zoekt alles op via een portal of een directory. Maar wat is nu de beste manier? In dit verhaal wordt een methode aangeboden om systematisch het web te doorzoeken.
Het is het 8e uur. De school begint langzaam aan leeg te lopen, en ook in de mediatheek is het niet erg druk meer. Dan komen 3 meiden de mediatheek binnen. Ze gaan voor de kasten staan, en laten hun blikken over de boeken gaan. Je kijkt het maar eens aan, en na een tijdje vraag je of ze kunnen vinden waar ze naar op zoek zijn. “Nou nee, eigenlijk niet”, klinkt het uit 3 monden. Ze blijken alle drie informatie te zoeken voor hun werkstuk. Nummer 1 wil een werkstuk gaan maken over Karel de Grote, nummer 2 wil wat weten over vervolgopleidingen, en nummer 3 gaat het hebben over de meest recente ontwikkelingen in de Amerikaanse politiek. Je wijst nummer 1 de catalogus en vertelt hoe ze daarin op onderwerp moet zoeken. Nummer 2 en 3 beginnen nu ook enthousiast in de catalogus te zoeken, maar je legt ze uit dat ze daarin niet veel zullen vinden. Voor vervolgopleiding heb je een speciale “loopbaanoriëntatie-kast”, waar je een aparte index op hebt. En voor de meest recente ontwikkelingen, leg je nummer 3 uit, kun je het beste zoeken in kranten.
Dan komt een tweede groep leerlingen de mediatheek binnen. Ze moeten zoeken op internet. Ze gaan achter de p.c. zitten, en beginnen te zoeken. En dan? Laat je ze zoeken, of help je ook in hun speurtocht?
De meeste mensen die informatie opzoeken op internet, zoeken die met een zoekmachine. Vaak is dat een prima methode, maar net zo min als je je totale gedrukte collectie kunt doorzoeken met je boekcatalogus, net zo min kun je de beste informatie vinden op internet met een enkele zoekmachine. Soms zijn andere methodes beter: rechtstreeks een webadres intypen zal in sommige gevallen veel sneller de goede informatie opleveren, en soms levert het zoeken met portals en onderwerpsgidsen de meest waardevolle informatie op.
Terecht leer je leerlingen dat voor iedere vraag er een eigen zoekmethode is: de catalogus, de index, de inhoudsopgaven van de tijdschriften enz. Eerst wordt het type vraag bepaald, dan de zoekmethode en dan wordt bepaald op welke woorden of in welke rubrieken je moet gaan zoeken. Vreemd genoeg is dat doorgaans niet het geval wanneer leerlingen op internet gaan zoeken: dan wordt vaak blindelings gekozen voor een zoekmachine of een onderwerpsgids, en daar wordt mee gezocht. Toch zijn er ook voor het doorzoeken van het world wide web duidelijke regels; ook daar hoort bij iedere soort vraag een eigen zoekinstrument. Elk zoekinstrument geeft andere resultaten: met een zoekmachine vind je andere websites dan met een directory. In welk geval gebruik je dan een directory en in welk geval een zoekmachine of zelfs een meta-zoekmachine? Of kun je ook direct een web-adres intypen? Om dat te weten te komen, moeten we eerst eens precies definiëren wat nu de verschillende methodes zijn om internet te doorzoeken.
Wat is wat?
Het meest bekende instrument om te zoeken op internet is waarschijnlijk de zoekmachine. Een zoekmachine, een computer, doorzoekt voortdurend het internet en slaat alle woorden die hij tegenkomt (met uitzondering van stopwoorden als de, het, van enz.) op in een index. Als iemand gaat zoeken met een zoekmachine zoekt hij feitelijk in die index. De zoekmachine kijkt of het gezochte woord voorkomt in de index, en verwijst de zoeker naar de betreffende website. Nadeel van dit zoeksysteem is dat een zoekmachine het verschil niet kent tussen het woord atlas in de betekenis van een boek met kaarten, en de titaan Atlas uit de Griekse mythologie. Door je zoekvraag nauwkeurig te formuleren kun je dit soort missers uitsluiten. Er is geen enkele zoekmachine die alle websites op het internet heeft geïndexeerd. Per zoekmachine is nooit meer dan 25% van alle websites op het internet opgenomen. Door verschillende zoekmachines te gebruiken kun je een zo groot mogelijk deel van het internet doorzoeken. De verschillen tussen nationale en internationale zoekmachines zijn als regel niet zo groot. Als je op zoek bent naar Nederlandse webpagina’s kun je soms zelfs beter een internationale zoekmachine gebruiken dan een Nederlandse. Het voordeel van zoekmachines is dat ze een redelijk groot deel van het internet ontsluiten, en door je vraag goed te formuleren kun je zoeken naar heel specifieke informatie.
Er zijn ook zoekmachines die je in staat stellen in één keer te zoeken in verschillende zoekmachines. Dit zijn de meta-zoekmachines. Soms krijg je hier de resultaten per zoekmachine te zien, maar soms ook worden de resultaten van de verschillende zoekmachines gecombineerd, en als één geheel gepresenteerd. Vooral als je zoekt naar heel specifieke informatie met een heel duidelijk omschreven trefwoord (bijvoorbeeld de naam van een redelijk onbekend persoon), kan het gebruik van zo’n metazoekmachine zinvol zijn.
Een van de grote nadelen van zoekmachines is dat informatie die opgenomen is in databases niet standaard door zoekmachines doorzocht kan worden[i]. Om dat probleem te ondervangen zijn er database-directories. Hier proberen mensen zoveel mogelijk van dit soort via internet raadpleegbare databases in kaart te brengen. Deze databases worden op onderwerp ondergebracht rubrieken. Door te zoeken in deze rubrieken, krijg je een overzicht van relevante databases.Vervolgens kunnen die databases doorzocht worden, meestal met een daaraan gekoppelde zoekmachine. Voordeel van het zoeken in databases is dat in databases vaak recente informatie is opgeslagen en ook wetenschappelijk informatie van verschillende onderzoeksinstituten kan op die manier doorzocht worden.
Onderwerpsgidsen (directories) en portals worden, in tegenstelling tot zoekmachines, gemaakt door mensen. Zij bekijken websites en rubriceren die op bepaalde onderwerpscategorieën. Doordat een onderwerpsgids door mensen wordt gemaakt, ligt het aantal pagina’s dat bekeken wordt natuurlijk lager dan bij zoekmachines. Daar staat tegenover dat mensen slimmer zijn dan computers. Iemand die zoekt naar kaartmateriaal, zal bij een onderwerpsgids via de rubriek aardrijkskunde, trefwoord atlas, alleen kaartmateriaal vinden en niet informatie over de mythologische figuur Atlas.
Voor onderwerpsgidsen en portals maakt het wel degelijk uit of je zoekt in nationale of internationale gidsen. Informatie over een bepaald land kan als regel het beste gezocht worden in een nationale onderwerpsgids. Denk daarbij maar eens aan boekbesprekingen van bepaalde Duitse boeken, Franse chansonteksten enz.
Naast dit soort zoekmachines voor websites, heb je ook zoekmachines voor nieuwsgroepen en er zijn deskundigen op het internet die je (on-line) kunt vragen om informatie. In dit artikel laat ik deze manier van informatie zoeken buiten beschouwing.
Wat wanneer?
Je zult het waarschijnlijk al wel begrepen hebben: “elk voordeel heb zijn nadeel”[ii]. En om het net goed te doorzoeken zul je dus steeds moeten nagaan wat in dat geval het beste instrument is om het web te doorzoeken. Afhankelijk van het soort vraag bepaal je welk gereedschap je het best kunt gebruiken. Laten we eens een poging doen dit in een schema te vatten.
Zoekschema
Ø Omschrijf je zoekvraag in algemene bewoordingen. Heb je geen idee waar het onderwerp thuishoort, probeer dan d.m.v. woordenboeken en encyclopedieën het onderwerp af te bakenen. Bepaal tevoren:
ü zo mogelijk alvast trefwoorden, engere en bredere begrippen, verwante begrippen en synoniemen
ü wat voor soort informatie je zoekt: een boekverslag, een muziekfragment, plaatjes, een videofragment. In sommige zoekmachines zijn hiervoor aparte zoekmogelijkheden,; anders kun je een dergelijke vormtrefwoord toevoegen aan je zoektermen
ü of je alleen recente informatie wilt of dat ook oudere informatie interessant is. In sommige zoekmachines kun je aangeven hoe oud de informatie die je zoekt mag zijn.
ü In welke taal de informatie geschreven mag zijn.
Leg deze informatie naast je p.c. en evalueer regelmatig je vorderingen aan de hand van dit vel. Dit voorkomt dat je gaat surfen en steeds verder weg raakt van het onderwerp waar je eigenlijk naar op zoek bent.
Ø Bepaal het soort vraag:
1) Wil je informatie over een actueel onderwerp?
· Zoek via websites van kranten en omroepen[iii]
· Beoordeel het resultaat.
1) Geen treffers? Breid de zoekvraag uit door het gebruik van OR of truncatie (*). Je kunt ook zoeken via een andere krant of via een database-directory bij databases van kranten
2) Te veel treffers? Voeg extra trefwoorden toe aan de zoekvraag en probeer opnieuw.
3) Geen relevante informatie? Formuleer andere trefwoorden, of sluit niet-relevante informatie uit door het gebruik van NOT in de zoektermen.
2) Ken je het bedrijf, de organisatie die de informatie kan leveren?
· Probeer direct te zoeken op een adres (bijv. www.bedrijfsnaam.com of www.bedrijfsnaam.nl)
· Beoordeel het resultaat.
1) Geen treffer? Zoek via een zoekmachine naar een website met de bedrijfsnaam (zoekterm is url: bedrijfsnaam) of zoek in een zoekmachine m.b.v. trefwoorden
2) Niet-relevante treffer? Zoek via een zoekmachine m.b.v. trefwoorden
3) Is het een vraag naar een klein specifiek onderwerp?
a) Gaat het om een heel onbekend onderwerp?
· Gebruik een lokale of internationale (Amerikaanse) meta-zoekmachine.
· Bepaal de zoektermen. Maak zo mogelijk gebruik van AND, OR en NOT (booleaanse operatoren), en van truncatie (*) en voer de vraag in
· Beoordeel het resultaat.
1) Teveel treffers? Zoek opnieuw, maar nu met een nauwere omschrijving van het begrip, of zoek m.b.v. een (lokale) zoekmachine
2) Te weinig treffers? Zoek opnieuw, maar nu met een bredere omschrijving van het onderwerp. Stel je vraag eventueel ook aan een andere metazoekmachine.
3) Niet-relevante treffers? Bepaal je zoektermen opnieuw en voer deze in.
b) Is het een onderwerp waarover wel een en ander bekend is?
· Gebruik een lokale of internationale (Amerikaanse) zoekmachine
· Bepaal de zoektermen. Maak zo mogelijk gebruik van AND, OR en NOT (booleaanse operatoren), en van truncatie (*) en voer de vraag in
· Beoordeel het resultaat.
(i) Teveel treffers? Zoek opnieuw, maar nu met een nauwere omschrijving van het begrip, of zoek m.b.v. een (lokale) zoekmachine
(ii) Te weinig treffers? Zoek opnieuw, maar nu met een bredere omschrijving van het onderwerp. Stel je vraag eventueel ook aan een andere zoekmachine of aan een metazoekmachine
(iii) Niet-relevante treffers? Bepaal je zoektermen opnieuw en voer deze in.
4) Is het een vraag om wetenschappelijke informatie?
· Gebruik een database-directory
· Zoek eerst via de rubrieken in welke database gezocht moet worden, selecteer die en voer dan de zoektermen in de database in.
5) Is het een vraag naar een algemeen, breed onderwerp, waar meer mensen in geïnteresseerd zijn (bijvoorbeeld een hobby, algemene onderwijs-onderwerpen)?
· Bepaal in welk land de informatie het best gezocht kan worden?
(a) Degene die informatie zoekt beheerst de taal van het land waarin informatie gezocht moet worden
· Kies een lokale portal of onderwerpsgids
(b) Degene die informatie zoekt beheerst de taal van het land waarin informatie gezocht moet worden niet
· Kies een Nederlandse onderwerpsgids of een onderwerpsgids uit een land waarvan de informatiezoeker de taal beheerst.
· Zoek via de rubrieken of door het invoeren van een trefwoord
Ø Beoordeel de gevonden informatie, bijv. door te achterhalen wie de maker is, van wanneer de gevonden informatie dateert etc.
Moeilijk?
Het lijkt allemaal vreselijk ingewikkeld, zoals het hier staat. Toch valt het wel mee, als je gewoon het schema naast je p.c. legt en het punt voor punt afwerkt. De meeste leerlingen weten aan het eind van hun schoolloopbaan dat ze voor recente technische informatie over een technisch onderwerp even moeten snuffelen in de inhoudsopgave van het tijdschrift “Natuur en Techniek”. En voor informatie over vervolgopleidingen lopen ze echt niet meer naar de onderwerpscatalogus. Door vanaf de eerste klas ze te leren dat ze ook voor het internet gebruik moeten maken van alle zoeksystemen die hen ter beschikking staan, en niet alleen die ene zoekmachine. En als ze merken dat het zoeken volgens een bepaalde systematiek ook goede resultaten oplevert, dan zullen ze een volgende keer graag weer het schema hanteren. En dat is niet overbodig. Uit recent onderzoek bleek dat een grote hoeveelheid van de internetgebruikers (86 procent) het nodig vindt om een efficiëntere manier te vinden om op het Internet accurate informatie op te sporen en bij 71% van de internet-gebruikers leidt het zoeken naar informatie zelfs tot frustratie[iv] ! Dit schema is een antwoord op die vraag, waarmee de zoeker op internet zeker goede resultaten kan bereiken.
Studiehuis, 4 (2001), 2
