Artikelen



Web 2.0: gereedschap voor e-learning 2.0


Inleiding

Vorig jaar begon de term rond te zingen: web 2.0; dat was de toekomst. Wat web 2.0 is, wisten toen nog maar weinig mensen. Is het een nieuwe versie van internet? Komt er een nieuwe infrastructuur voor het net? Internet via glasvezelkabel? Niets van dat alles. Met web 2.0 wordt bedoeld dat internet aan het veranderen is en dat we volgens kenners op dit moment een nieuw internettijdperk betreden.

De verandering

Internet ontstond eind 70'er jaren ten tijde van de Koude Oorlog. Het Amerikaanse ministerie van Defensie wilde een computernetwerk dat stand zou houden, ook als een deel van dat netwerk beschadigd zou worden, bijvoorbeeld door een bomaanval. Het Arpanetwerk was geboren. Al gauw toonden een aantal overheids- en wetenschappelijke instituten (onderzoekstinstituten en universiteiten) belangstelling voor dit netwerk. Voor hen zou het een mooi netwerk zijn om informatie uit te wisselen over onderzoeksprojecten. Steeds meer instellingen en bedrijven, en later ook particulieren zochten aansluiting bij dit netwerk. Naast e-mail werd het aanbieden en zoeken van informatie op websites een belangrijke pijler van dit computernetwerk. Zo werd het internet langzaam maar zeker uitgebreid tot het grote netwerk dat we nu kennen, met daarop miljarden websites.

De laatste jaren, zeg maar vanaf het begin van dit millennium, is het Internet aan het veranderen. Nog altijd zijn er vele websites te vinden, maar daarnaast komen er nieuwe zaken als weblogs, wiki's, Flickr, het toekennen van tag's aan informatie om die vindbaar te maken (folksonomie), sociale netwerken zoals Hyves en MSN Spaces en webdiensten zoals Writely, en Google Earth een programma dat het mogelijk maakt om als het ware over de wereld te vliegen. Google Earth maakt daarvoor gebruik van Google maps, een maps, een verzameling online satellietkaarten (zie ook Vives december 2005). Kenmerkend voor deze vernieuwende ‘websites' is dat ze niet meer ontstaan vanuit één persoon voor een grote groep, maar dat ze ontstaan in samenwerking tussen webgebruikers, en bestemd zijn om contacten te leggen tussen webgebruikers. Interactie is een sleutelwoord: web 2.0, ook wel read-write-web genoemd, staat in het teken van delen met elkaar: meningen, favorieten, vrienden, foto's, kennis enz.

Web 2.0 en onderwijsontwikkelingen

Een portfolio van een kunstenaar heeft als functie aan geïnteresseerden (meestal potentiële opdrachtgevers) te laten zien waartoe de kunstenaar in staat is. Een dergelijk portfolio wordt meestal aangeduid als ‘showcase-portfolio’ of ‘presentatie-portfolio’. Een leerlingenportfolio kan datzelfde doen, maar het kan voor nog veel meer doeleinden gebruikt worden. Aan een leerlingenportfolio kunnen vier functies worden toegeschreven: een portfolio kan gebruikt worden om zoveel mogelijk informatie over de leerling te verzamelen, het kan dienen als reflectie-instrument, het kan gebruikt worden als bewijsinstrument en als etalage waarin leerlingen zichzelf presenteren aan de buitenwereld.

De gereedschappen in gebruik


Hoe kunnen we al deze web 2.0-mogelijkheden benutten voor het onderwijs? Laten we eens wat kenmerken van de huidige onderwijsontwikkelingen op een rijtje zetten en eens kijken welke web 2.0 gereedschappen daarbij passen en hoe we die kunnen inzetten.

  1. Samenwerkend leren
    2. Om samen kennis te construeren biedt web 2.0 een groot aantal mogelijkheden. Om leerlingen gezamenlijk aan een werkstuk te laten werken, kan gebruik gemaakt worden van een instrument als Writely of er kan een wiki opgestart worden. Gaat het om documenten van beperkte omvang, dan zal vermoedelijk het beste gebruik gemaakt kunnen worden van Writely; maken de leerlingen gezamenlijk een uitgebreid werkstuk met verschillende hoofdstukken, dan kan werken met een wiki handiger zijn. Het voordeel van Writely is dat het materiaal oplevert dat direct geprint kan worden, een wiki zal meestal uitsluitend online bekeken worden, maar biedt daarentegen de mogelijkheid om verband te leggen tussen verschillende begrippen in de tekst.

  2. Reflecteren
    3. Een weblog wordt wel beschreven als een dagboek op internet. En net zoals een dagboek vaak wordt gebruikt om bepaalde gebeurtenissen in het leven van de dagboekschrijver te evalueren, zo kan het weblog gebruikt worden als een instrument om leerlingen hun eigen ontwikkelingen te laten evalueren en ze zo te laten reflecteren op eigen werk. Bijzonder van een weblog is daarbij dat het – anders dan een dagboek – ook de mogelijkheid biedt aan anderen om commentaar te geven op hetgeen in het weblog geschreven staat. Dat maakt het weblog extra waardevol: leerlingen kunnen zo reflecteren op elkaars werk čn op hun eigen werk.

  3. Kennis construeren
    4. Om leerlingen zelf kennis te laten construeren kan een wiki goede diensten doen. Zo kan bijvoorbeeld per vak een wiki opgezet worden, waarin de nodige basiskennis beschreven staat. De leerling krijgt de opdracht om, aan de hand van concrete opdrachten in de wiki , deze kennis zelf verder uit te bouwen en verslag te doen van diens bevindingen in diezelfde wiki. Zo ontstaat langzamerhand een basisdocument voor de leerling, waarin hij de kennis die anderen hem hebben aangereikt, heeft gecombineerd met eigen ervaringen en zo ontwikkeld heeft tot eigen kennis. Bij het opzetten van de wiki kan gebruik gemaakt worden van FURL en Del.icio.us. Deze gereedschappen maken het mogelijk om gezamenlijk een collectie favorieten aan te leggen die gebruikt kan worden in de dagelijkse praktijk. Groot voordeel van deze instrumenten is dat niet alleen de URL’s vastgelegd kunnen worden; ze kunnen ook voorzien worden van trefwoorden en bij iedere URL kan een korte recensie gegeven worden van wat op de site te vinden is. Daarmee zijn FURL en Del.icio.us dus ook uitstekend geschikt om de leerlingen te leren informatie te zoeken en te selecteren.

  4. Authentiek leren
    5. Een manier om authentiek leren in de praktijk te brengen, is om leerlingen te laten werken in hun eigen sociale netwerk, zoals Hyves of MySpaces van MSN. Ze kunnen binnen dat netwerk op onderzoek gaan naar kennis of het netwerk zelf onderzoeken. Laat ze maar eens onderzoeken hoeveel klikken ze nodig hebben om via hun netwerk iemand te vinden aan de andere kant van de wereld, op zoek gaan naar informatie over leefgewoontes in andere culturen, een partner te zoeken in een ander land met wie ze een opdracht kunnen uitvoeren enz. Ik ken een leerling die de essays die hij moet schrijven voor het vak Engels standaard laat corrigeren door een vriendje die hij ontmoet heeft via een game dat hij speelt. Van dat soort informatie kun je in het onderwijs natuurlijk handig gebruik maken!

    Ook Google Earth is een prima instrument om authentiek te leren. Er zijn al een heleboel webquests gemaakt met dit nieuwe instrument van Google. Een webquest is een onderzoeksgerichte opdracht waarbij leerlingen leren over een authentiek probleem. Regelmatig worden op http://www.earthquest.nl/ webquests aangeboden die gebruik maken van Google Earth.

Web 2.0: opmaat naar nieuw onderwijs

Natuurlijk zijn met deze voorbeelden nog lang niet alle mogelijkheden van de gereedschappen van web 2.0 benoemd. Zo kan het zelf toekennen van tags aan informatie goed gebruikt worden om leerlingen mediavaardig te maken, en kan Flickr ingezet worden voor het vak CKV. Een bekend voorbeeld daarvan is de Amerikaanse docente Beth Harris, die haar studenten vroeg om commentaar te leveren op foto’s van schilderijen te zetten, zowel op het geheel als op de details van de schilderijen*.

De mogelijkheden van web 2.0 zijn nog lang niet allemaal bekend, en overal in de onderwijswereld worden nieuwe toepassingen bedacht voor deze instrumenten. Opvallend is dat de nieuwe mogelijkheden zo goed aansluiten bij allerlei vernieuwde vormen van onderwijs. Misschien praten we daarom over een paar jaar niet meer van ‘het nieuwe leren’, maar gebruiken we de term ‘onderwijs 2.0’. Een onderwijsvisie die gebaseerd is op samenwerking tussen leerlingen en die daarvoor gebruik maakt van de mogelijkheden van dit ‘nieuwe’ web!

 

Verklaring van begrippen

Weblogs: Een weblog, of ook wel blog, is een website die regelmatig - soms meerdere keren per dag - vernieuwd wordt en waarop de geboden informatie in chronologische volgorde (op datum) wordt weergegeven. Een weblog biedt de mogelijkheid aan alle bezoekers om online een reactie te geven.

Wiki: een website die door bezoekers online gewijzigd kan worden

Wikipedia: online encyclopedie die wordt gemaakt door de webgemeenschap. Het doel van Wikipedia is om in elke taal een complete, rechtenvrije encyclopedie op het web te creëren. Webgebruikers kunnen online teksten wijzigen en artikelen toevoegen. Er zijn wikipedia’s in verschillende talen.

Flickr: een dienst waarbij foto’s op internet opgeslagen en publiek toegankelijk gemaakt kunnen worden. Doordat aan de foto’s trefwoorden (tags) toegekend zijn door kan in deze collectie gezocht worden.

Tags: ander woord voor trefwoord of sleutelwoord

Folksonomie: is een samentrekking van de de woorden folk (mensen) en taxonomie. Het is een vorm van ordening van digitale informatie door het "volk". De meest bekende toepassing van folksonomie is vermoedelijk de site Flickr. De foto’s die hier online worden gezet, kunnen door de gebruikers voorzien van trefwoorden, waardoor er als het ware een catalogus is ontstaan van de hele verzameling foto’s op de site.

FURL (afkorting van Favourite URL) en Del.icio.us: webdiensten waar webgebruikers online hun favorieten kunnen opslaan en delen met elkaar.

Hyves en Orkut: virtuele gemeenschappen, waar mensen zich kunnen presenteren op het web, nieuwe vrienden kunnen vinden en bestaande relaties onderhouden.


Noot

* De resultaten van deze opdracht zijn te bekijken op: http://www.flickr.com/photos/ha112/901654/in/photostream/

naar boven